EXPEDICIÓN AO TASSILI

Noite de Reis no Tassili

11/11/2025  

As noites no Tassili non pasan: suceden, coma un milagre discreto que o deserto só concede a quen acepta o seu ritmo. Baixo unha manta interminable de estrelas, acubillámonos ao amparo dun abrigo rochoso e do lume, que garda a calor do día e a memoria dos séculos. A pedra observa, calada, mentres nós aprendemos a estar.

Sentados sobre as esterillas, en círculo, o espazo transfórmase nun fogar provisional pero verdadeiro. O círculo ábrese para as viandas como se fose un rito ancestral: sopa quente que reconforta o corpo cansado, guiso de carne con cuscús que sabe a camiño e a po compartido, doces que chegan como unha promesa, e o omnipresente té, servido cerimonialmente ata tres veces, como manda a lenda. Cada vaso ten o seu carácter, o seu tempo, a súa palabra. Ningún se bebe con présa.

Para os saharauís, ofrecer té é un xesto de xenerosidade absoluta; aceptalo é un acto de respecto profundo. Sentados no chan, nas pequenas casas de adobe ou baixo o ceo aberto, anfitrións e hóspedes deixamos que as conversas flúan amodo, sen urxencias, mentres grolos dun té inexplicablemente quente apagan a sede do deserto e, sen decatarnos, tamén outras máis fondas

Hai quen se encarga de que todo isto aconteza. Chámanlle al-quiam. É o gardián do ritual, o que mide os tempos e coida os silencios. Prepara o té con precisión e orgullo, pero tamén coa palabra xusta, coa presenza serena de quen sabe que está a facer algo importante. Para el non é un labor: é unha honra.

E cando o té xa fixo o seu camiño polos corpos, chega a música. Primeiro tímida, coma se pedise permiso á noite. Unha voz tuareg érguese entón, profunda e antiga, acompañada polo ritmo hipnótico dos bidóns reconvertidos en tambores. As cancións falan de camiños sen fin, de caravanas, de ausencias e regresos... Ou iso imaxino eu. O deserto canta a través deles, e nós escoitamos en silencio.

Na Noite de Reis, porén, o deserto decide engadir un chisco de humor á maxia. Mentres compartiamos o guiso, alguén nos asegurou, cun sorriso cómplice, que a carne que estabamos a comer era de camelo. Non sabemos se era certo ou parte do xogo da noite, pero aceptámolo como se aceptan as historias no deserto: sen preguntar demasiado, cunha mestura de curiosidade, respecto e risa contida. Ao fin e ao cabo, non todos os días se celebra a Noite de Reis ceando —quizais— camelo baixo as estrelas.

A música daquela noite tamén se deixou levar pola celebración. As cancións ancestrais conviviron, sen conflito ningún, con pezas modernas e de rap que os máis novos e no tan novos se animaron a improvisar. E nós respondemos co noso “Ó Sacristán de Coimbra”, ofrecendo a nosa propia tradición como quen ofrece outro vaso de té.

As voces, tan distintas na súa orixe, mesturáronse baixo o mesmo ceo estrelado. Por un intre, o rap do deserto, as melodías tuaregs e a nosas cancións galegas fixeron un só coro. Non había estranxeiros nin anfitrións, só persoas compartindo música, comida, risa e emoción.

Nese instante comprendemos que viaxar non é sumar lugares nin datas, senón vivir momentos que se contan logo cun sorriso. Sentarse nun círculo alleo, aceptar o té, cantar unha canción que non é túa...

Porque a verdadeira maxia do Tassili non está só no deserto, nin nas estrelas ou o ixente patrimonio, senón nesa capacidade de facer do alleo algo propio, aínda que sexa só por algunhas noites.

Foto : Ruteon.

Unha vaca chorando

 20/01/2016

No Tassili as pedras gardan lembranzas. Cómpre achegarse a elas sen présa, coma quen entra en casa allea. O camiño ata Tegharghart, preto do oasis de D´janet, discorre entre area e asensación de velocidade que produce a pick up. Cando por fin a rocha aparece, non hai anuncio nin grandilocuencia: só unha parede antiga, gastada polo vento, esperando ser mirada.

E alí está. A vaca. Ou mellor dito: o xesto. Un relevo apenas levantado da pedra, un corpo animal trazado con seguridade e respecto, e baixo o ollo, unhas liñas que semellan caer cara abaixo. Chora? Quizais. Ou quizais somos nós quen lle prestamos as nosas emocións. Pero nese instante, fronte a ela e aínda ledos, resulta imposible non sentir algo semellante a unha tristura fonda, antiga, compartida.

Din que foi gravada hai máis de sete mil anos, cando este deserto non o era, cando a auga corría e os rabaños pastaban onde hoxe só queda po. A vaca non está soa: acompáñana outras, formando un pequeno grupo fronte a unha depresión da rocha que un día foi manancial. A escena semella sinxela, pero contén un mundo enteiro: a dependencia da auga, a vida pastoral, a espera, a incerteza.

As mans que a tallaron sabían o que facían. Non buscaban só representar un animal, senón deixar constancia dun vínculo. O coidado nos trazos, a profundidade das liñas, a maneira en que a luz do sol percorre o relevo ao amencer e ao solpor… todo fala dunha intención que vai máis alá da estética.

O noso anfitrión cóntanos a historia... Fala dun dun tempo no que o Sáhara comezou a secar, no que as chuvias deixaron de regresar, no que homes e animais tiveron que marchar. As bágoas da vaca serían entón un aviso, unha despedida, ou talvez unha oración gravada para que a auga non esquecese o camiño de volta.

Os tuaregs din que a pedra lembra. Que o Tassili é un arquivo vivo, e que estas figuras non son pasado morto, senón presenza. Por iso se mira con respecto, por iso non se toca. Estamos diante dunha mensaxe enviada a través de milenios, escrita nun idioma mudo.

Cando nos afastamos, a vaca queda atrás, inmóbil, chorando ou non, pouco importa. O que queda con nós é a sensación de ter asistido a algo íntimo. Porque no fondo, A Vaca que Chora non fala só dun animal nin dun clima que cambiou. Fala da fraxilidade da vida, da dependencia da terra, da dor de perder o que se ama.

 

Foto: Ana Durán / SAGA

As cruces dos Tuaregs

03/02/2026

As cruces están aí. Nun pescozo, nunha man que se move ao servir o té, nunha peza de roupa ao final do día. Non chaman a atención, pero permanecen. Son de prata, sempre. A prata resiste a calor, o paso do tempo e o corpo que a leva. Non brilla en exceso. O seu valor non está no material nin na forma exacta, senón no feito de acompañar. Levan catro brazos, ás veces iguais, ás veces alongados, como se o equilibrio tamén puidese ser unha cuestión de perspectiva.

Non son cruces relixiosas, aínda que o nome leve a confusión. Son máis antigas ca moitas crenzas actuais e máis prácticas do que aparentan. Falouse delas como mapas, como amuletos, como marcas de pertenza. Quizais sexan todo iso ao mesmo tempo. Quizais non sexan nada que se poida nomear con precisión.

A tradición di que se entregan ao chegar á idade adulta. Un obxecto pequeno para un mundo inmenso. Un recordatorio de que o norte existe, aínda que non sempre se poida seguir. Di tamén que a cruz debería permanecer co sangue, pasar de xeración en xeración sen afastarse da liña que a sostén.

E, con todo, a propia tradición admite unha excepción. Cóntase na lenda que ocorreu nun cruce de camiños onde o deserto se abre o xusto para deixar pasar dúas caravanas. El levaba ao pescozo unha cruz de prata; ela traía na pel o po da viaxe e a présa de quen sabe que non pode quedar.

Recoñecéronse sen palabras. No deserto o amor non chega como promesa, senón como certeza breve. Compartiron sombra, auga medida, unha risa baixa para non chamar ao destino. O tempo foi escaso, pero completo.

Cando chegou a hora de partir, el quitou a cruz. Non foi un agasallo nin unha despedida: foi o único que podía quedar cando todo o demais debía marchar. A prata gardou a calor do seu peito ao pasar ás mans dela.

Non volveron atoparse. Ela seguiu o seu camiño coa cruz agochada baixo o veo, preto do corazón, aprendendo a orientarse con algo que xa non marcaba só o norte, senón tamén o que fora.

Por iso, di a lenda, algunhas cruces tuareg non se herdan. Descansan con quen as levou, porque hai amores que non continúan senón que permanecen.

(Foto: Ruteon)